# Terimler sözlüğü

> Proxus merkez sunucusunda geçen yapı taşı, ekran ve durum adları; her biri bir iki cümleyle, sade bir dille açıklanır.

Kaynak: https://proxus.io/tr/docs/reference/glossary

Terimler Türkçe alfabe sırasıyla ve merkez sunucuda göründükleri biçimde listelenir. Parantez içinde, İngilizce
belgelerde ve kaynaklarda karşılaşabileceğiniz İngilizce adı yer alır.

## A

| Terim | Anlamı |
| --- | --- |
| **Adım adım izleme** (Trace) | İşlem akışının bir sekmesi. Akıştan geçen verilerden örnekler ile akışın yaptığı ya da yapacağı işlemler burada görünür. |
| **Adres** (Address, veri noktası) | Değerin makinedeki yeri: bir adres numarası, bir PLC değişken adı ya da bir OPC UA düğümü. Yazım biçimi protokole göre değişir. |
| **Aktarım stratejisi** (Transport strategy) | Bir veri hedefinin değerleri hangi yöntemle aldığı: **Doğrudan aktar**, **Değiştiğinde** ya da **Yalnızca işlem akışları**. |
| **Alan** (Area) | Tesis hiyerarşisinde **Tesis** düzeyinin altındaki üçüncü düzey. Bir salon, bir bölüm ya da bir yardımcı işletme olabilir. |
| **Alarm** (Alert) | Bir alarm kuralının ya da işlem akışının bir durumu (örneğin sınırı aşan bir değeri) tespit ettiğini gösteren kayıt. Her alarmın bir önem derecesi ve bir durumu vardır: **Yeni**, **Onaylandı**, **Çözüldü** ya da **Yok sayıldı**. Alarmlar [Alarmlar](https://proxus.io/tr/docs/monitor/alerts) ekranında listelenir. |
| **Alarm kuralı** (Rule) | Canlı değerlere uygulanan bir koşul (örneğin "sıcaklık 80'in üzerinde") ve koşul sağlandığında çalışan eylemler. Ayrıntılar için [Alarm kuralları](https://proxus.io/tr/docs/automate/rules) sayfasına bakın. |
| **Anlık durum** (Operations Center) | Tesisteki cihazların durumunu tek bakışta gösteren ekran. |

## B

| Terim | Anlamı |
| --- | --- |
| **Bağlantı testi** (Connection test) | Edge Gateway'in bir cihaza ulaşıp onunla protokol oturumu açabildiğini doğrulayan denetim. Test, Edge Gateway'in üzerinden çalıştırılır. |
| **Belirsiz** (Uncertain, veri kalitesi) | Okunan ama yanlış olabilecek değer; örneğin cihazın tahmini ya da eski diye işaretlediği bir değer. |
| **Bildirim kanalı** (Notification channel) | Proxus'un kişilere mesaj gönderdiği yol: e-posta, SMS, Teams, Slack ve diğerleri. Ayrıntılar için [Bildirim kanalları](https://proxus.io/tr/docs/reference/notification-channels) sayfasına bakın. |

## C

| Terim | Anlamı |
| --- | --- |
| **Canlı** (Active, işlem akışı) | Dış eylemleri gerçekten uygulayacak biçimde yayınlanmış işlem akışı: alarmlar açılır, mesajlar gönderilir, cihazlara yazılır. **Deneme** ile karşılaştırın. |
| **Cihaz** (Device) | Proxus'un veri okuduğu tek bir makine, PLC, robot ya da sensör. Her cihaz bir Edge Gateway'e bağlıdır ve bir cihaz profili kullanır. |
| **Cihaz profili** (Device Profile) | Belirli bir cihaz türüyle nasıl haberleşileceğini tanımlar: protokol, bağlantı ayarları ve veri noktası listesi. Birden fazla cihaz aynı profili kullanabilir. |
| **Cihaz türü** (Device type) | Cihazın ne olduğu: PLC, CNC tezgâhı, dolum makinesi gibi. Türü kullanıcı seçer. Seçilen tür, cihazın simgesini ve **Anlık durum** ekranında nasıl gösterileceğini belirler. |

## D

| Terim | Anlamı |
| --- | --- |
| **Değiştiğinde** (On Change) | Yalnızca son okumadan bu yana değişen değerlerin gönderilmesi. **Doğrudan aktar** ile karşılaştırın. |
| **Deneme** (Shadow, işlem akışı) | Gerçek veriyle, ama dış eylem uygulamadan çalışacak biçimde yayınlanmış işlem akışı. Akışın yapacağı işlemler **Adım adım izleme** sekmesine kaydedilir; hiçbir şey gönderilmez ya da cihaza yazılmaz. |
| **Dış eylem** (Effect) | İşlem akışının kendi dışında yaptığı iş: alarm açmak, bildirim göndermek, bir cihaza yazmak ya da bir API çağırmak. |
| **Doğrudan aktar** (Pass Through) | Her okumanın tüm değerleriyle birlikte gönderilmesi. **Değiştiğinde** ile karşılaştırın. |

## E

| Terim | Anlamı |
| --- | --- |
| **Edge Gateway** (Edge gateway) | Makinelerin yakınında, sizin seçtiğiniz bir bilgisayarda (endüstriyel PC, sunucu, sanal makine; x86 ya da ARM, Linux) çalışan Proxus yazılımı. Bir donanım değildir. Makineleri okur, fonksiyonları ve işlem akışlarını çalıştırır, merkez sunucuya ulaşamadığında veriyi saklar ve sonra iletir. Merkez sunucu da kendi içinde **SYSTEM** adlı bir Edge Gateway çalıştırır. |
| **Ekipman** (Equipment, ekipman modülü) | Tesis hiyerarşisinde **Hat / hücre** düzeyinin altındaki beşinci düzey. Tek bir makine ya da ünitedir. |
| **Erişim anahtarı** (Token, cihaz) | Her cihaza ait gizli kod. Cihaz kendi değerlerini MQTT ya da HTTP ile gönderirken bu kodu kullanır. |

## F

| Terim | Anlamı |
| --- | --- |
| **Fonksiyon** (Function) | Edge Gateway'lerde çalışan ve canlı veriyi işleyen C# kodu. Ayrıntılar için [Functions SDK](https://proxus.io/tr/docs/develop/functions-sdk) sayfasına bakın. |

## G

| Terim | Anlamı |
| --- | --- |
| **Geçmiş veri deposu** (Historian) | Proxus'ta tüm veri noktası değerlerinin zaman bilgisiyle saklandığı depo. Trendler, raporlar ve Telemetry API bu depodan beslenir. |
| **Geçerli** (Good, veri kalitesi) | Hatasız okunan, güvenilebilecek değer. |
| **Geçersiz** (Bad, veri kalitesi) | Güvenilemeyecek değer: okuma başarısız oldu ya da cihaz değeri hatalı bildirdi. Kırmızıyla gösterilir; bir alarm kuralı ya da işlem akışı bu değeri dışarıda bırakabilir. |
| **Güvenilen sunucu sertifikası** (Trusted Server Certificate) | Sertifika deposundaki bir CA ya da sunucu sertifikası. Veri hedefleri ve OPC UA cihaz profilleri, bağlandıkları sunucunun kimliğini bu sertifikayla doğrular. |

## H

| Terim | Anlamı |
| --- | --- |
| **Hat / hücre** (Line / cell, process cell) | Tesis hiyerarşisinde **Alan** düzeyinin altındaki dördüncü düzey. Bir üretim hattı ya da üretim hücresidir. |
| **Hazır çözümler** (Application Templates) | Cihaz, profil, işlem akışı ve panolardan oluşan, kurulduğunda hazır bir çözüm sunan paketler. Ayrıntılar için [Hazır çözümler](https://proxus.io/tr/docs/organize/app-templates) sayfasına bakın. |

## İ

| Terim | Anlamı |
| --- | --- |
| **İlişki haritası** (Operational Graph) | Cihazların, profillerin, Edge Gateway'lerin, işlem akışlarının, alarm kurallarının, veri hedeflerinin ve panoların birbirine nasıl bağlı olduğunu gösteren harita. |
| **İşlem akışı** (Pipeline) | Düğümlerden oluşan bir zincir. Veriyi kaydedilmeden önce dönüştürür (**Aktarım işlem akışı**) ya da kaydedilen veriye göre harekete geçer (**Otomasyon**). Ayrıntılar için [İşlem akışı düğümleri](https://proxus.io/tr/docs/reference/pipeline-nodes) sayfasına bakın. |

## K

| Terim | Anlamı |
| --- | --- |
| **Karantina** (Quarantine) | İşlem akışının normal biçimde kaydetmek yerine incelenmek üzere ayırdığı veri. |
| **Keşif** (Discovery, sunucu keşfi) | Ağda OPC UA sunucularının ya da MTConnect ajanlarının aranması. |
| **Kuruluş** (Enterprise) | Tesis hiyerarşisinin en üst düzeyi, yani şirketin kendisi. |

## M

| Terim | Anlamı |
| --- | --- |
| **MasterToken** | MQTT istemcilerinin, bir Edge Gateway'in MQTT sunucusundaki UNS konularını okumak için kullandığı gizli kullanıcı adı. |
| **Merkez sunucu** (Hub) | Proxus'un merkezdeki sunucusu. Ekranlar, yapılandırma, geçmiş veri deposu ve API'ler burada çalışır. |

## O

| Terim | Anlamı |
| --- | --- |
| **Okuma aralığı** (Read every) | Bir cihazın tüm veri noktalarının hangi sıklıkla okunduğu. |
| **Ortak veri modeli (UNS)** (Unified Namespace) | Tüm tesis verisini kuruluş, tesis, alan, hat, ekipman, cihaz ve veri noktası sırasıyla düzenleyen tek bir ağaç. Proxus bu ağacı MQTT üzerinden yayınlar ve **Veri ağacı (UNS)** ekranında gösterir. Ayrıntılar için [Ortak veri modeli (UNS)](https://proxus.io/tr/docs/concepts/unified-namespace) sayfasına bakın. |

## P

| Terim | Anlamı |
| --- | --- |
| **Platform CA** (Proxus Platform CA) | Merkez sunucunun ilk açılışta oluşturduğu sertifika yetkilisi. Merkez sunucunun HTTPS sertifikasını (yeni kurulumlarda), mesajlaşma sisteminin (NATS) ve tüm Edge Gateway'lerin sertifikalarını bu CA verir. **CA'yı indir** ile tarayıcılara ve cihazlara güvenilir sertifika olarak yükleyin ya da **Kurumsal CA kullan** ile kendi CA'nızı tanımlayın. |

## S

| Terim | Anlamı |
| --- | --- |
| **Sertifika deposu** (Certificate Store) | Merkez sunucuda tüm sertifikaların tutulduğu yer (**Güvenlik > Sertifika deposu**). HTTPS, mesajlaşma sistemi, Edge Gateway'ler, OPC UA ve veri hedefleri için kullanılan sertifikalar buradadır. Depo aynı zamanda platformun sertifika yetkilisi olarak çalışır. Ayrıntılar için [Sertifikalar](https://proxus.io/tr/docs/administer/certificates) sayfasına bakın. |
| **Sertifika sabitleme** (Certificate pinning, kurulum komutu) | Edge Gateway kurulum komutu, yalnızca HTTPS anahtarı önceden bilinen merkez sunucuyu kabul eder (`--pinnedpubkey`). Böylece kurulum programı yolda başkasıyla değiştirilemez. Merkez sunucunun HTTPS sertifikası değişirse yeni bir kurulum komutu oluşturun. Ayrıntılar için [Edge Gateway kurulumu](https://proxus.io/tr/docs/connect/edge-gateways/install-a-gateway) sayfasına bakın. |
| **Sparkplug B** | Endüstriyel veri için geliştirilmiş bir MQTT standardı. Proxus, UNS'yi bu biçimde yayınlayabilir ve Sparkplug B kullanan MQTT sunucularına veri gönderebilir. |
| **SYSTEM** | Merkez sunucunun içinde çalışan Edge Gateway. Merkez sunucuyla aynı ağdaki makineleri okur. |
| **SYSTEM INTERNAL DB** | Proxus'un kendi geçmiş veri deposunu temsil eden veri hedefi. |

## T

| Terim | Anlamı |
| --- | --- |
| **Tarama** (Browse) | Cihazdan, sunduğu değerlerin listesini istemek. Böylece adresleri elle yazmak yerine veri noktalarını listeden seçebilirsiniz. OPC UA, SNMP, MTConnect ve Allen-Bradley için kullanılabilir. |
| **Tesis** (Site) | Tesis hiyerarşisinde **Kuruluş** düzeyinin altındaki ikinci düzey. Bir fabrika ya da yerleşke olabilir. |
| **Trend çalışma alanı** (Trend Workspace) | Veri noktası değerlerini zamana göre grafikte gösterip karşılaştırmaya yarayan ekran. |

## U

| Terim | Anlamı |
| --- | --- |
| **Uyku modu** (Sleep mode) | Yanıt vermeyen bir cihazın geçtiği durum. Edge Gateway bu cihaza her okuma döngüsünde değil, giderek uzayan aralıklarla yeniden bağlanmayı dener. |

## V

| Terim | Anlamı |
| --- | --- |
| **Veri hedefi** (Outbound target) | Proxus dışında cihaz değerlerini alan sistem: bir veritabanı, bir mesajlaşma sistemi, bir bulut servisi ya da bir REST API. Ayrıntılar için [Veri hedefleri](https://proxus.io/tr/docs/reference/outbound-targets) sayfasına bakın. |
| **Veri kalitesi** (Quality) | Bir değere ne ölçüde güvenilebileceğini gösterir: **Geçerli**, **Geçersiz** ya da **Belirsiz**. |
| **Veri noktası** (Tag) | Cihazdan okunan tek bir değer: hız, sıcaklık, sayaç ya da durum bilgisi gibi. |
| **Veri türü** (Data type) | Bir veri noktasının tuttuğu değerin türü: `Bool`, `Short`, `UShort`, `Int`, `UInt`, `Float`, `Long`, `ULong`, `Double`, `String`, `Bytes`, `DateTime`. |

## Y

| Terim | Anlamı |
| --- | --- |
| **Yalnızca işlem akışları** (Pipelines Only) | Olağan cihaz veri aktarımından değil, yalnızca kendisini hedef gösteren işlem akışlarından veri alan veri hedefi. |